Ekspozycja dziecka na widok rodzica będącego pod wpływem alkoholu lub innych substancji (nawet w niewielkich ilościach) jest w badaniach psychologicznych i neurobiologicznych jednoznacznie opisywana jako poważny czynnik ryzyka zaburzeń psychicznych, problemów emocjonalnych i zmian mózgowych u dziecka. Zarówno częste jak też sporadyczne widzenie rodzica pod wpływem alkoholu wiąże się z wysokim ryzykiem tzw. adverse childhood experiences (ACEs) oraz z większym nasileniem negatywnych reakcji psychologicznych u dzieci, nastolatków i młodych dorosłych (lęk, objawy potraumatyczne, problemy emocjonalne, w tym m.in. ADHD)
Obrazowo ilustruje to 46 sekundowy film z kampanii społecznej prowadzonej w Finlandii, mający na celu uświadomić ten fakt wszystkim dorosłym.
Samo „bycie świadkiem” stanu odurzenia rodzica – nawet bez jawnej przemocy – zwiększa obciążenie dziecka traumą i ryzyko późniejszych problemów psychicznych.
Meta‑analiza 30 badań nad rodzicami z zaburzeniami używania środków odurzających w celach rerkreacyjnych, nie tylko tych uzależnionych (Parental Drug Use Disorders, PDUDs) pokazała istotny statystycznie związek między używaniem substancji przez rodzica a ogólnym poziomem problemów psychicznych u dzieci (tzw. total psychological problems), w tym wyższym poziomem objawów ADHD i zaburzeń zachowania.
Duże przeglądy i meta‑analizy wskazują, że zaburzenia używania substancji przez rodziców oraz prenatalna ekspozycja na alkohol/nikotynę są konsekwentnie powiązane z większym ryzykiem ADHD, zaburzeń zachowania i innych problemów psychicznych u dzieci.
Konsekwencje psychiczne u dzieci:
Przeglądy badań nad dziećmi rodziców używających alkoholu wskazują na: podwyższony poziom lęku, depresji, niskiej samooceny, problemów z regulacją emocji, zachowań agresywnych oraz szybsze sięganie po substancje psychoaktywne przez same dzieci.
Szeroki przegląd mechanizmów wpływu „problematic parental substance use” opisuje m.in.: emocjonalną niedostępność odurzonego rodzica, nieregularność opieki, wzrost konfliktów i przemocy domowej oraz modelowanie używania substancji jako „normalnego” sposobu radzenia sobie z emocjami – co przekłada się na zaburzenia przywiązania i rozwój zaburzeń psychicznych w późniejszym wieku.
Neurobiologiczne skutki w mózgu dziecka:
Literatura na temat ACEs (adverse childhood experiences) pokazuje, że chroniczny stres domowy – w tym życie z rodzicem używającym alkoholu lub narkotyków – prowadzi do trwałych zmian w strukturze i funkcjonowaniu mózgu, szczególnie w obrębie hipokampa, ciała migdałowatego, kory przedczołowej i zakrętu obręczy.
Przeglądy neurobiologiczne podkreślają, że toksyczny stres dziecięcy (często obecny w domach z nałogiem) zaburza układy regulacji stresu (oś HPA), zmniejsza objętość hipokampa i kory przedczołowej oraz zmienia reaktywność ciała migdałowatego, co zwiększa podatność na lęk, depresję, PTSD i późniejsze uzależnienia.